ROZPORZĄDZENIE
RADY MINISTRÓW
z dnia 14 grudnia 1995 r.
w sprawie Polskiej Scalonej Nomenklatury Towarowej Handlu Zagranicznego (PCN).
(Dz. U. z dnia 22 grudnia 1995 r.)
Na podstawie art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. Nr 88, poz. 439) zarządza się, co następuje:
§ 1. Wprowadza się Polską Scaloną Nomenklaturę Towarową Handlu Zagranicznego (PCN), stanowiącą załącznik do rozporządzenia.
§ 2. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1996 r.
(Polska Nomenklatura Towarowa Handlu Zagranicznego stanowi oddzielny załącznik do niniejszego numeru)
Załącznik
POLSKA SCALONA NOMENKLATURA TOWAROWA HANDLU ZAGRANICZNEGO (PCN)
OBJAŚNIENIA WSTĘPNE DO POLSKIEJ SCALONEJ NOMENKLATURY TOWAROWEJ HANDLU ZAGRANICZNEGO
1. Zakres i funkcje PSNTHZ PCN
Polska Scalona Nomenklatura Towarowa Handlu Zagranicznego PCN obejmuje towary oraz grupy towarowe w ujęciach występujących w obrotach z zagranicą i przyjmowanych w ewidencji i statystyce handlu zagranicznego a także dla potrzeb celnych.
PSNTHZ PCN nie identyfikuje natomiast poszczególnych towarów, a więc z zasady nie uwzględnia podziału na szczegółowe asortymenty wyrobów, a w szczególności według marek, odmian itd. Została opracowana przez ścisłe wykorzystanie systemu Scalonej Nomenklatury (Combined Nomenclature - CN) zastosowanej w krajach Unii Europejskiej, do której wprowadzono dodatkowe podpozycje na poziomie dziewięcioznakowym. Wszystkie pozycje nie podlegające podziałowi uzupełnione są cyfrą 0.
Z kolei Scalona Nomenklatura stanowi rozwinięcie międzynarodowego systemu klasyfikacji towarów o nazwie "Zharmonizowany System Oznaczania i Kodowania Towarów" (Harmonized Commodity Description and Coding System - HS), który został przyjęty w ramach ONZ jako wyjściowy układ klasyfikacyjny dla obrotów handlu międzynarodowego. W stosunku do HS, Scalona Nomenklatura zwiększa przeszło dwukrotnie ilość grupowań klasyfikacyjnych, bowiem w miejsce ok. 5000 pozycji HS przyjmuje ok. 10000 grupowań najniższego poziomu.
Opracowana przy dostosowaniu do warunków krajowych Polska Scalona Nomenklatura Towarowa Handlu Zagranicznego PCN:
- zachowuje pełną zgodność w zakresie symboliki oraz nazewnictwa grupowań z rozwiązaniami przyjętymi w CN w zakresie 8 znaków,
- przyjmuje z CN wszelkie wyjaśnienia dotyczące zakresu przedmiotowego poszczególnych grupowań, podawane w formie uwag do poszczególnych sekcji i działów a także dotyczące szczegółowych pozycji,
- podaje uzupełniające jednostki miar stosowane w obrocie handlu zagranicznego (obok jednostek masy).
Pominięto w niej natomiast, występujące w CN, wyjaśnienia dotyczące spraw celnych.
Polska Scalona Nomenklatura Towarowa Handlu Zagranicznego PCN zastępuje Nomenklaturę Towarową Handlu Zagranicznego (opartą na Systematycznym Wykazie Wyrobów).
Podyktowane to jest w szczególności potrzebami współpracy międzynarodowej, w zakresie zarówno działalności handlowej jak też innych powiązań integracyjnych krajów europejskich.
Z uwagi na to, że Polska Scalona Nomenklatura (PCN) spełnia w ogólnym systemie klasyfikacji gospodarczych krajów europejskich rolę wiodącą, przyjęte w PSNTHZ PCN rozwiązania będą ściśle powiązane z systemami klasyfikacyjnymi jakie zakłada się, że będą wprowadzone w Polsce w oparciu o rozwiązania międzynarodowe.
Dotyczyć to będzie w szczególności zastępowania klasyfikacjami międzynarodowymi - począwszy od 1996 r. - Systematycznego Wykazu Wyrobów również w innych dziedzinach statystyki (poza handlem zagranicznym).
2. Struktura PSNTHZ PCN
Polska Scalona Nomenklatura Towarowa Handlu Zagranicznego PCN jest klasyfikacją sześciopoziomową z tym, że poziom pierwszy, tj. podział na sekcje nie znajduje wyrazu w podstawowej symbolice cyfrowej i jest oznaczony liczbami rzymskimi.
Podział ogólnej zbiorowości towarów na poszczególne poziomy klasyfikacyjne nie wynika z zastosowania określonych, jednolitych kryteriów podziału, lecz polega na stopniowym uszczegółowianiu grup towarowych.
Jedynie w zakresie podziału na sekcje i częściowo w odniesieniu do działów (które stanowią drugi poziom klasyfikacyjny) występuje pewne powiązanie grupowań towarowych ze strukturą gospodarki oraz rodzajami działalności gospodarczych.
Pierwsze cztery poziomy klasyfikacyjne stanowią powtórzenie układu klasyfikacyjnego przyjętego w HS, natomiast piąty stanowi jego uszczegółowienie.
Pomijając pierwszy poziom, który jak wyżej wspomniano jest oznaczony liczbami rzymskimi, symbole cyfrowe nomenklatury oparte są na systemie hierarchiczno-setnym. Oznacza to, że grupowania zaliczone do poszczególnych poziomów klasyfikacji oznaczone są symbolami dwucyfrowymi, za wyjątkiem poziomu szóstego, który oznaczony jest jedną cyfrą. W konsekwencji symbole cyfrowe zawierają 2, 4, 6, 8 i 9 znaków cyfrowych, w zależności od poziomu klasyfikacyjnego. Wyróżnienie poziomu pierwszego (sekcji) jest możliwe tylko przez określenie przedziałów symboli działów, co uwidocznione jest w wykazie sekcji i działów SNTHZ CN.
Struktura symboli PSNTHZ PCN jest następująca:
Symbol HS
1 2 3 4 5 6 7 8
|_|_|_|_| |_|_| |_|_|
1 2
|_|_|
Dział
1 2 3 4
|_|_|_|_|
Pozycja
1 2 3 4 5 6
|_|_|_|_| |_|_|
Podpozycja HS
1 2 3 4 5 6 7 8
|_|_|_|_| |_|_| |_|_|
Podpozycja SNTHZ CN
1 2 3 4 5 6 7 8 9
|_|_|_|_| |_|_| |_|_| |_|
Podpozycja PSNTHZ PCN
W niektórych działach występują dodatkowo podtytuły określające powiązane ze sobą zbiorowości pozycji; nie znajdują one jednak żadnego wyrazu w strukturze symbolu. Grupowania końcowe oznaczone są zawsze symbolami dziewięcioznakowymi zaś grupowania macierzyste symbolami dwu-, cztero-, sześcio- i ośmioznakowymi. Na pięciu poziomach klasyfikacyjnych stosowane są oznaczenia od 01-99 przy czym występują bloki symboli dwucyfrowych tj. z uwzględnieniem przerw w numeracji. Na poziomie 6 stosowane są oznaczenia 1 cyfrowe od 0 do 9. Stopień wykorzystania symboli jest niewielki, co umożliwia swobodne dokonywanie zmian i uzupełnień.
Symbol 00 na poszczególnych poziomach klasyfikacji oznacza brak podziału na danych poziomach i może wystąpić wewnątrz symboli.
3. Nazwy grupowań w PSNTHZ PCN
Nazwy grupowań PSNTHZ PCN (przyjęte z HS i CN) mają postać:
- nazwy pełnej, lub
- nazwy wymagającej rozwinięcia.
Nazwy pełne sformułowane są w taki sposób, że bez konieczności odwoływania się do nazw innych grupowań określają w sposób dostatecznie wyczerpujący zakres danego grupowania. Przy redagowaniu tych nazw stosunkowo często posłużono się metodą specyfikowania grup, względnie rodzajów wyrobów wchodzących w skład danego grupowania. Metoda ta spowodowała jednak znaczne wydłużenie nazw dochodzących niekiedy do 700 znaków. Dla uporządkowania tych specyfikacji nazwy dłuższe podzielono na człony obejmujące wyroby pokrewne i rozdzielono je średnikami. (Człony te wykorzystano następnie przy tworzeniu nazw niższych szczebli).
Nazwy pełne zastosowano dla wszystkich sekcji, działów oraz pozycji i tylko dla niektórych grupowań z niższych poziomów. Nazwy niepełne redagowane są w taki sposób, że pomija się w nich człon stanowiący powtórzenie nazwy (względnie jej części) wyższego szczebla pozostawiając jedynie człon wynikający z kryterium zastosowanego dla danego szczebla.
Dla podkreślenia powyższych "pominięć" wprowadzono dla tych nazw system myślników poprzedzających skrócone teksty, w których każdy myślnik nawiązuje do pominiętego członu, kolejnego wyższego szczebla klasyfikacji.
W praktyce dla ustalenia pełnego brzmienia nazwy wymagającej rozwinięcia należy postępować niejako "od końca". Końcowy człon nazwy odczytany z PSNTHZ PCN, o określonej ilości myślników (do 9), zazwyczaj poprzedza się kolejno członami nazw kolejnych wyższych szczebli o odpowiednio mniejszej ilości myślników i ewentualnie o stosowne fragmenty nazwy pełnej, podanej dla grupowań z poziomu grupowania o symbolu czterocyfrowym.
W niektórych przypadkach dla utworzenia nazwy grupowania zamiast łączenia pełnych tekstów poszczególnych członów nazw niezbędne jest odpowiednie wykorzystanie podstawowych ich treści. Dotyczy to szczególnie grupowań o nazwie "pozostałe" lub "inne", których ostateczna interpretacja wymaga szczegółowego przeanalizowania i rozwinięcia nazw poprzedzających je wyższych szczebli.
W stosunkowo licznych przypadkach wydzielono w osobny zapis człony nazw, które nie stanowią odrębnego grupowania i w związku z tym nie posiadają symbolu.
Włączane są jednak w system myślników i biorą udział w rozwijaniu nazw skróconych. W wielu przypadkach człony nazw nie posiadające symboli noszą cechy osobnych grupowań i mogą być wykorzystane do agregacji danych. Przy zapisie PSNTHZ PCN na nośnikach maszynowych są one oznaczone specjalnym symbolem dla celów technologicznych przetwarzania danych.
Nazwy grupowań różnych poziomów odróżniają się rodzajem czcionki. Grupowania na poziomie pozycji oraz podpozycji HS, względnie fragmenty nazw mające charakter ujęć macierzystych, oznaczone są na końcu tekstu dwukropkiem.
Istotnym elementem definiującym treść a więc i zakres przedmiotowy grupowań PSNTHZ PCN są komentarze umieszczone w formie uwag na wstępie poszczególnych sekcji i działów PSNTHZ PCN. Przy korzystaniu z PSNTHZ PCN niezbędne jest również uwzględnianie ustaleń zawartych w "Ogólnych regułach interpretacji Scalonej Nomenklatury" przeniesionych z CN i podanych na wstępie do PSNTHZ PCN. Dla ułatwienia korzystania z PSNTHZ PCN przewiduje się ponadto wydanie "Zbioru wyjaśnień do HS" oraz "Zbioru komentarzy do CN", jakie zostały wydane przez Komisję Wspólnoty Europejskiej. Stanowić one będą odrębną publikację, wydaną po stosownym opracowaniu wersji polskiej ww. materiałów.
4. Jednostki miar
W ewidencji i statystyce handlu zagranicznego wielkość obrotów dotyczących wszystkich grupowań wyraża się w jednostkach masy tj. kilogramach (względnie jednostkach pochodnych). Ze względu na powszechność tej zasady w tablicach klasyfikacyjnych jednostek tych nie podano.
Natomiast w przypadkach obowiązywania dla niektórych grupowań uzupełniających jednostek ich symbole cyfrowe i literowe podano w rubr. 3 i 4.
Jednostki miar umieszczone są przy grupowaniach najniższego poziomu klasyfikacyjnego. Oznaczenia literowe i cyfrowe jednostek wynikają z "Wykazu jednostek miar obowiązujących w statystyce państwowej" stanowiącego załącznik do Zarządzenia Nr 30 Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 9 lipca 1990 r. w sprawie jednostek miar stosowanych w statystyce państwowej.
5. Objaśnienia pozostałe
W związku z wiodącą rolą PSNTHZ PCN w przebudowie krajowego systemu klasyfikacyjnego towarów i wyrobów pod kątem stosowania podstaw do szerokiej współpracy międzynarodowej uwzględniono w PSNTHZ PCN również takie informacje zawarte w CN, które związane są z przynależnością do Wspólnoty Europejskiej.
Wśród tych informacji należy wymienić:
- wyróżnienie grupowań, które powiązane są ze stosownymi regulacjami Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali (poprzez uzupełnienie nazwy grupowania angielskim skrótem nazwy tej organizacji - ECSC),
- wyróżnienie grupowań, których wykorzystywanie uzależnione jest od warunków podanych w odnośnych przepisach Wspólnoty (przez oznaczenie odnośnikiem ze stosowną notką).
Podobnie jedynie informacyjne znaczenie ma obecnie umieszczenie w PSNTHZ PCN Działu 98 o nazwie "Kompletne Zakłady przemysłowe eksportowane zgodnie z przepisem (EEC) Nr 518/79".
Wyszczególniono w nim grupy symboli PCN przewidziane na części składowe kompletnego zakładu przemysłowego, klasyfikowane w poszczególnych działach PCN. Z drugiej strony wprowadzono do PSNTHZ PCN szczególnie uzasadnione odstępstwa od pełnej zgodności nazw niektórych grupowań z angielskim tekstem Combined Nomenclature.
Należą do nich w szczególności:
- pominięcie w odniesieniu do większości pozycji i podpozycji (a także w tekście uwag) Sekcji XV, występującego w tekście angielskim, określenia "iron".
Podyktowane to zostało tym, że w polskim języku technicznym określenie "żelazo" oznacza głównie pierwiastek chemiczny, natomiast w przemyśle i obrocie handlowym żelazo występuje głównie w postaci stali, żeliwa i żelazostopów;
- zastosowania dla angielskiego określenia "in civil aircraft", występującego w kilku sekcjach (a szczególnie w sekcji XVI), jako polskiego odpowiednika: "dla lotnictwa cywilnego". Podyktowane to jest celowością zaznaczenia, że grupowania te dotyczą wszystkich cywilnych statków powietrznych a nie wyłącznie samolotów.
