Prawo, Finanse

Tworzenie i zanikanie miejsc pracy jest procesem naturalnym w gospodarce. Następuje on nawet wtedy, gdy nie następują istotne zmiany poziomu zatrudnienia. We współczesnych gospodarkach proces ten przyspieszył, przez co nie sposób go ignorować. Tworzenie miejsc pracy jest w istotnej części uzależnione od przebiegu procesu zanikania miejsc pracy. Im bardziej chronione są istniejące miejsca pracy, tym trudniej powstają nowe miejsca pracy. Jednocześnie restrukturyzacja gospodarek nie pozwala na zatrzymanie zintegrowanego procesu tworzenia i zanikania miejsc pracy. Instytucje rynku pracy powinny być zorientowane na jego organizowanie. w wielu przypadkach są one jednak skonstruowane w sposób umożliwiający jedynie jego hamowanie, a więc także hamowanie restrukturyzacji, a co za tym idzie wzrostu gospodarczego. Zauważa się również, że kraje cechujące się wyższym indeksem ochrony zatrudnienia mają wyższe stopy bezrobocia. Nie bez znaczenia jest również fakt, że europejskie rynki pracy (w tym również rynek polski) charakteryzują się średnio znacznie dłuższymi okresami bezrobocia niż rynek północnoamerykański. Nie wchodząc w szczegółowe wartościowanie obu typów rynku pracy podkreślić należy, że największym problemem rynku pracy jest nie tyle samo tracenie przez ludzi pracy, ale długotrwałość następującego po tym okresu bezrobocia. Ochrona zatrudnienia nie stanowi powodu, dla którego bezrobocie w Polsce miałoby być tak wyraźnie wyższe od obserwowanego w całej UE. Inne kraje mają równie nieefektywne rynki pracy. Jeśli chodzi o siłę ochrony zatrudnienia oraz inne charakterystyki tego rynku dorównują Polsce, a czasem nawet ją przewyższają. Trzeba jednak dostrzec bardzo istotną cechę odróżniającą polski rynek pracy od innych rynków UE. Mam tu na myśli obserwowany w Polsce wysoki przyrost podaży pracy. Nie znaczy to jednak, że przyrost podaży pracy jest przyczyną bezrobocia, a jedynie tyle że skutki istnienia nieefektywnego rynku pracy są bardziej dewastujące w sytuacji wysokiego przyrostu podaży pracy.

Źródłami aktualnego lub potencjalnego przyrostu podaży pracy w Polsce są:

• wchodzenie na rynek pracy bardzo licznych roczników;

• bardzo znaczący przerost zatrudnienia w gospodarce przed 1990, który nie

w pełni został zredukowany;

• nieproduktywne zatrudnienie w rolnictwie.
  
  

Wszystkie trzy wymienione czynniki powodują, że przyrost podaży pracy jest i będzie w Polsce większy niż w większości innych krajów. Jest to jednocześnie wielka szansa i wielkie wyzwanie. Przyrost podaży pracy jest szansą ponieważ zwiększa się dostępność czynnika produkcji, jakim jest praca. w prawidłowo funkcjonującej gospodarce o efektywnych rynkach przyrost podaży pracy prowadzi do wzrostu zatrudnienia, co z kolei skutkuje przyspieszeniem wzrostu gospodarczego. Polska niewątpliwie taką szansą dysponuje. Przyrost podaży pracy jest jednocześnie wyzwaniem, czy wręcz zagrożeniem, ponieważ niewłaściwie funkcjonujące rynki, a szczególnie rynek pracy, mogą powodować, że zamiast wzrostu zatrudnienia następuje wzrost bezrobocia. z taka właśnie sytuacją mamy do czynienia w Polsce. z pewnością możemy stwierdzić, że kraje, które odniosły sukces są jednocześnie krajami, w których opodatkowanie niskich dochodów jest niewielkie, a kraje wysokiego bezrobocia charakteryzują się wysokim opodatkowaniem takich dochodów. Ta ostatnia prawidłowość nie jest aż tak jednoznaczna, jak wymieniona wcześniej. Bezpośrednie opodatkowanie pracy w poważnej mierze wynika z pokrywania przez pracujących kosztów transferów socjalnych. Koszty te bardzo trudno ograniczyć, ponieważ wiążą się z długookresowymi zobowiązaniami. Jednocześnie ich wpływ na skalę opodatkowania pracy jest bardzo znaczny. Ponownie okazuje się, że kraj, który odniósł najbardziej spektakularny sukces w przeciwdziałaniu bezrobociu, czyli Irlandia, cechuje się zdecydowanie najniższym poziomem transferów socjalnych. Niskim udziałem tych transferów cechuje się również Hiszpania, która także odniosła sukces w tym zakresie. Udział transferów społecznych w polskim PKB jest bardzo wysoki – wyższy od udziału tych transferów w PKB tradycyjnie postrzeganej jako bardzo socjalna Szwecji i niewiele mniejszy od najwyższego w UE udziału tych transferów w Niemczech. Taka skala transferów socjalnych w Polsce oznacza odpowiednio mniejsza możliwość finansowania edukacji, zdrowia, infrastruktury oraz – co może najważniejsze – opłacania pracy. Percepcja skali obciążenia społeczeństwa kosztami finansowania wydatków rządu, w tym finansowania transferów społecznych, jest zależna od oceny celowości i skuteczności tych wydatków. Dlatego w niektórych państwach relatywnie wysokie obciążenie społeczeństwa jest przez nie akceptowane, w innych natomiast średnio wysokie obciążenie wydaje się zupełnie nie do przyjęcia. Siła negatywnego wpływu obciążenia społeczeństwa wydatkami rządu jest zależna od percepcji społecznej tego obciążenia bardziej nawet niż od faktycznej jego wysokości.

Na niski poziom aktywności społeczeństwa składa się szereg czynników, m. in.:

• Faktyczny wiek przechodzenia na emeryturę wynoszący w Polsce 56,9 lat, podczas gdy średnia dla UE wynosi 60,8 lat;

• Liczba rencistów przypadająca na 1000 mieszkańców wynosząca w Polsce 130, podczas gdy w krajach UE poniżej 60;

• Bardzo wysoka liczba osób przechodzących na zasiłki przedemerytalne.

Powyższe czynniki prowadzą do efektu, który można mierzyć współczynnikiem zatrudnienia dla osób w wieku 55-64 lat, który wynosi w Polsce 26,9, podczas gdy dla UE wynosi on 41,7, a dla niektórych krajów nawet ponad 50 (dla Szwecji 68,6). Wychodzenie z rynku pracy na emeryturę lub rentę obciąża pracujących kosztem finansowania tych świadczeń. Jest to z pewnością element normalnego funkcjonowania społeczeństwa. Gdy jednak skala obciążenia pracujących tymi kosztami staje się bardzo duża – co jest doświadczeniem nie tylko Polski, ale także większości krajów UE, to pojawiają się problemy związane z rosnącym klinem podatkowym. Pracujący muszą pokryć koszty świadczeń tych, którzy opuścili rynek pracy.